Dachówka ceramiczna to ciężkie pokrycie. Dlatego więźba dachowa pod nią musi mieć mocną konstrukcję. Szczególną uwagę trzeba zwrócić na wybór odpowiednich krokwi. To one tworzą szkielet konstrukcji dachu, który powinien wytrzymać masę zarówno dachówki, jak i wstępnego krycia, łatowania czy śniegu.
Pokrycia dachowe mają różny ciężar. Do lekkich należą np. gont bitumiczny i blachodachówka. Cięższe pokrycia dachowe to dachówki ceramiczne, dachówki cementowe (zwane też betonowymi), łupek, strzecha. Trzeba na to zwracać uwagę, bo nie każda więźba dachowa wytrzyma dowolną masę. Wytyczne konstrukcyjne, uwzględniające ciężar pokrycia na metr kwadratowy połaci, znajdują się w projekcie każdego domu.
Inwestor nie musi wiedzieć, ile ton udźwignie dach jego domu. Wystarczy pamiętać, że nie można wybrać pokrycia cięższego, niż zakłada projekt. Często jednak dopuszczalny jest wybór pokrycia lżejszego.
Jeśli na dachu ma być dachówka ceramiczna, warto znać podstawy przygotowania stabilnej konstrukcji pod ciężkie pokrycie, w tym wyboru mocniejszych krokwi.
Co to są krokwie?
Więźba dachowa, czyli konstrukcja dachowa, to zestaw połączonych ze sobą elementów. Jej zadaniem jest przeniesienie ciężaru dachu, w tym pokrycia i zalegającego na nim śniegu, na ściany budynku. Jednym z tych elementów są krokwie, czyli pochyłe belki więźby dachowej, najczęściej wykonane z drewna (rzadziej stosowanym materiałem jest metal).
Krokwie oparte są na murłatach (poziomych belkach ułożonych na murach budynku) lub oczepach (górnych belkach drewnianych ścian o konstrukcji wieńcowej lub szkieletowej). Dźwigają one bezpośrednio pokrycie dachu, a wzmacniane są np. jętkami (poziomymi belkami podpierającymi i usztywniającymi konstrukcję więźby).
Solidnie wykonane krokwie przyczyniają się do stabilności konstrukcji dachowej. Optymalny rozstaw krokwi ma ogromny wpływ na bezpieczeństwo domu oraz jego mieszkańców.
Co montuje się do krokwi?
Krokwie tworzą szkielet, do którego mocuje się inne elementy więźby dachowej oraz jego ocieplenie. Całość tworzy dach, którego głównymi elementami są:
- Termoizolacja – wykonuje się ją, jeśli poddasze ma przeznaczenie użytkowe, np. na sypialnie i pokoje dzieci. Przestrzeń nad lub pomiędzy krokwiami wypełniana jest termoizolacją ze styropianu, płyt PIR, wełny mineralnej lub innego materiału ociepleniowego;
- Warstwa wstępnego krycia – do krokwi mocuje się warstwę wstępnego krycia. Pod dachówkę ceramiczną zaleca się podkład w postaci membrany wstępnego krycia układanej na zakład szerokości 15 cm albo pełne deskowanie (szalunek) oraz podkład w postaci membrany wstępnego krycia układanej na zakład szerokości 15 cm. Rodzaj wstępnego krycia zależy od modelu dachówki oraz kąta połaci dachowej. Głównym zadaniem wstępnego krycia jest ochrona konstrukcji dachu, w tym krokwi oraz termoizolacji, przed wilgocią pochodzącą z opadów (woda czasem dostaje się pod pokrycie dachowe np. podczas silnego wiatru czy śnieżycy). Ponadto, jeśli warstwa wstępnego krycia to membrana dachowa, wilgoć z wnętrza domu odprowadzana jest także na zewnątrz. W domach z paroprzepuszczalnymi warstwami wstępnego krycia panuje lepszy mikroklimat oraz unika się ryzyka zagrzybienia np. krokwi;
- Kontrłaty – ponad warstwą wstępnego krycia instaluje się kontrłaty. Mocują one warstwę wstępnego krycia do podłoża (szalunek lub same krokwie), wyrównują podłoże oraz wyznaczają szczelinę wentylacyjną pomiędzy warstwą wstępnego krycia a pokryciem dachu. Przekroje kontrłat dopasowuje się do modeli dachówek ceramicznych. Przykładowo, to 40 x 60 mm w przypadku dachówek KODA, NOMINA i TITANIA, a 50 x 50 mm – BALANCE, HORTOBÁGY, KLASSIK Lenti, RAPIDO;
- Łaty – do kontrłat mocuje się poziomo łaty, które stanowią bezpośrednie podparcie dla dachówek. Łaty o przekroju 60 x 40 mm zalecane są do montażu dachówek KODA, NOMINA i TITANIA, a 30 x 50 mm – BALANCE, HORTOBÁGY, KLASSIK Lenti, RAPIDO. Rozstaw łat jest dostosowany do rozmiaru poszczególnych modeli dachówek oraz liczby i rodzaju barier wodnych umiejscowionych w ich zamkach. W przypadku dachówek z oferty swisspor Polska wszystkie szczegółowe dane techniczne i niezbędne informacje znaleźć można w „Podręczniku dekarza swissporTON”.
Tak jak krokwie zapewniają mocny szkielet więźby, tak kontrłaty i łaty, zamocowane do nich, rzutują na równe ułożenie dachówek. Wszelkie nierówności spowodowane niedokładnym łatowaniem oraz użyciem mokrego drewna są szczególnie widoczne na pokryciach z dachówek płaskich, np. w postacie nadmiernego ugięcia połaci.
Precyzyjne układanie dachówki ułatwia tolerancja rozstawu łat. W przypadku modeli swissporTON są one duże. Wynoszą 25 mm w przypadku dachówki BALANCE, 29 mm – SIMPLA, 31 mm – RAPIDO, 41 mm – KODA i TITANIA oraz aż 65 mm – NOMINA.
Ile waży dachówka ceramiczna?
Dachówka ceramiczna należy do jednych z najbardziej długowiecznych pokryć, ale też jednych z cięższych. Dlatego krokwie pod dachówkę ceramiczną muszą wytrzymać duże obciążenie. Tworzą one szkielet konstrukcji dachowej, do którego mocuje się inne elementy ją usztywniające oraz uodparniające na zmienne warunki pogodowe, w tym obfite opady śniegu.
Od ich jakości i wykonania zależy trwałość dachu, a także czy w przyszłości na połaciach wykończonych dachówką nie pojawią się defekty, takie jak wklęśnięcia.
Przeciętny ciężar dachówki ceramicznej to około 50 kg/m². Jednak różnice w wadze poszczególnych modeli mogą być znaczne. Porównując wagę dachówek ceramicznych trzeba zawsze brać pod uwagę ciężar metra kwadratowego ułożonego z nich pokrycia, a nie jednej sztuki. Przykładowo, jedna karpiówka KLASSIK Lenti waży tylko 1,8 kg, ale metr kwadratowy pokrycia z tego modelu – 64,8 kg. Jedna holenderka płaska BALANCE waży znacznie więcej od dachówki karpiówki KLASSIK Lenti, bo 4,9 kg, lecz metr kwadratowy pokrycia jest znacznie lżejszy – to tylko 42,6 kg.
Oto orientacyjna waga metra kwadratowego pokrycia z różnych dachówek ceramicznych swissporTON:
- BALANCE (holenderka płaska) – 42,6 kg
- KODA (płaska) – 43,2 kg
- RAPIDO (marsylka) – 43,7 kg
- TITANIA (holenderka płaska) – 44,7 kg
- SIMPLA (płaska) – 50,8 kg
- KLASSIK Lenti (karpiówka) – 64,8 kg
Dla porównania, inne rodzaje pokryć dachowych ważą orientacyjnie: płyta bitumiczna – ok. 3 kg/m², gont bitumiczny – od 8 do 11 kg/m², blachodachówka – od 6 do 8 kg/m², gont drewniany – od 15 do 30 kg/m², łupek kamienny – od 30 do 40 kg/m², dachówka cementowa - około 50 kg/m², strzecha – do 100 kg.
W przypadku każdego rodzaju pokrycia dachowego krokwie dobiera się indywidulanie, na podstawie obliczeń statyczno-wytrzymałościowych. To niezbędne dla stabilności całej konstrukcji dachu.
Jakie krokwie pod dachówkę ceramiczną?
Kluczowym elementem projektowania dachu jest wybór krokwi. Najczęściej stosowane przekroje krokwi pod dachówkę ceramiczną to 7x14, 8x16, 8x18 cm. Standardowy rozstaw krokwi wynosi zwykle 80-90 cm. Jednak to wymiary tylko orientacyjne, gdyż każda więźba dachowa jest inna i zagęszczenie krokwi bywa różne.
Dokładne obliczenia statyczno-wytrzymałościowe wykonuje fachowiec posiadający uprawienia budowlane w zakresie projektowania w specjalności konstrukcyjno-budowlanej.
To on decyduje, jakie muszą być ich wymiary oraz dopasowuje odpowiedni rozstaw, tak aby zapewnić równomierne rozłożenie ciężaru dachu. Ponadto oblicza, czy można zwiększyć rozstaw krokwi, czy też jest potrzeba ich gęstszego rozstawu, a także jaka powinna być minimalna grubość i maksymalna długość krokwi. Stosowanie krokwi pod ciężkie dachówki ceramiczne wymaga solidnej wiedzy technicznej, by nigdy nie doszło do uszkodzenia dachu.
Konstrukcja dachowa musi być dostosowana nie tylko do ciężaru planowanego pokrycia, np. dachówki ceramicznej, ale także do konstrukcji krokwi i ich większych rozpiętości, kąta nachylenia połaci, kształtu dachu, a nawet strefy klimatycznej, w której prowadzona ma być inwestycja. Obliczenia są bardzo ważne, gdyż dzięki nim można wykonać mocną, stabilną więźbę dachową, wspartą na odpowiednio dobranych krokwiach. Taka konstrukcja dachowa jest w stanie przetrwać wiele lat, także w ekstremalnych warunkach, jak wichury i śnieżyce.
Dachy mają różne kształty, dlatego stosuje się różne rodzaje krokwi. Przykładowo, krokwie główne tworzą ramiona wiązara, a krokwie narożne występują na dachach wielopołaciowych. Stosuje się też krokwie koszowe i czołowe. Dlatego odpowiednie wymiary krokwi to te, które znajdują się w projekcie dachu. Podstawy do projektowania konstrukcji drewnianych ustala norma PN-B-03150:2000 (uwzględnia parametry materiałowe, statyczne i użytkowe). Istotne są też wytyczne producentów materiałów dachowych.
Jakie drewno jest najlepsze na krokwie pod dachówkę?
Drewno konstrukcyjne na więźbę dachową musi być wysokiej jakości. Najlepsze jest iglaste, zwłaszcza sosnowe, świerkowe, modrzewiowe. Powinno być strugane czterostronnie oraz suszone komorowo, o wilgotności do 18%. Na krokwie nie nadaje się drewno ze zbyt dużą liczbą sęków i pęknięć, sinizną, pleśnią, korą i śladami okorowania. Niedopuszczalne jest stosowanie drewna ze śladami żerowania korników. Szkodniki mogą przetrwać w takim drewnie i niszczyć potem krokwie oraz inne drewniane elementy więźby dachowej (trudno je zwalczać). Ślady żerowania korników świadczą też o słabej jakości drewna (taki materiał szkodniki częściej atakują).
Klasa iglastego drewna konstrukcyjnego, nadającego się na więźbę dachową, oznaczana jest literą C (z języka angielskiego – coniferous, czyli iglaste) oraz cyframi, np. C14, C16, C18, C20, C22, C24, C27, C30. Liczba oznacza, że element drewniany wytrzyma zginanie 14 MPa, 16 MPa, 18 MPa itd. Im dłuższe krokwie, tym większe siły działają na poszczególne elementy konstrukcji. Oznacza to konieczność zastosowania wyższej klasy drewna oraz grubszych krokwi, aby zapewnić odpowiednią wytrzymałość konstrukcji.
Klasę drewna, podobnie jak przekroje krokwi, wybiera projektant więźby dachowej. W przypadku dachówek ceramicznych to najczęściej C24 oraz C27. Użycie drewna zbyt niskiej klasy może być przyczyną np. wygięcia konstrukcji dachowej pod zbyt dużym ciężarem, a nawet jej uszkodzenia i katastrofy budowlanej. Kluczowe znaczenie ma też impregnacja drewna, która zabezpiecza je przed biodegradacją, np. szkodnikami, a także pożarem.
Odpowiednio dobrane krokwie pod dachówkę ceramiczną to podstawa trwałości oraz bezpieczeństwa całej konstrukcji dachowej. Najbardziej popularne więźby dachowe, występujące na domach jednorodzinnych, to konstrukcje jętkowo-krokwiowa oraz płatwiowo-kleszczowa.
Warto wiedzieć, że więźbę dachową niekoniecznie trzeba wykonać na placu budowy z drewna kupionego w tartaku. Istnieje też możliwość wykonania prefabrykowanej konstrukcji dachowej. Jej elementy, w tym krokwie, są wtedy wykonywane w fabryce, według indywidualnego projektu więźby dachowej, z drewna odpowiedniej klasy oraz impregnowanego. Na plac budowy więźba przyjeżdża na ciężarówce. Następnie jest montowana. Gdy jest gotowa, do pracy przystępują dekarze.
Jakie są dodatkowe obciążenia dachu?
Pokrycie dachowe to niejedyne obciążenie, które trzeba wziąć pod uwagę przy doborze krokwi. Cięższe są dachy z warstwą wstępnego krycia wykonaną z desek, a lżejsze – tylko z membrany dachowej. Jednak jeszcze większe obciążenia sprawiają śnieg oraz lód. Koniecznie trzeba to uwzględniać podczas projektowania konstrukcji dachu, w tym krokwi, aby zapewnić bezpieczeństwo konstrukcji. W regionach ze śnieżnymi zimami standardowe przekroje mogą nie wystarczyć dla zapewnienia stabilności i wytrzymałości dachu.
Według Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej, metr sześcienny puchu śniegowego waży do 200 kg, śniegu mokrego od 700 do 800 kg, a lodu – aż około 900 kg. Dlatego więźba dachowa zawsze musi wytrzymać większy ciężar niż jedynie pokrycia dachowego. Często niezbędne są większe przekroje krokwi i wyższa klasa drewna konstrukcyjnego, co przekłada się na większą wytrzymałość całej konstrukcji dachowej.
Nieprzypadkowo w regionach z większymi opadami śniegu, zwłaszcza w Tatrach, gdzie występują najbardziej obfite opady śniegu w Polsce, popularny jest stromy dach, by śnieg zsuwał się z niego i nie obciążał krokwi. Ma to wpływ na trwałość konstrukcji oraz zwiększenie bezpieczeństwa dachu.
Trzeba jednak pamiętać, że hałdy śniegu zsuwające się z dachu stwarzają duże niebezpieczeństwo dla ludzi, zwierząt czy nawet samochodów znajdujących pod okapami lub w ich pobliżu. Dobrym zabezpieczeniem są noski śniegowe, które montuje się na dachówkach. Rozbijają one ciężkie hałdy na mniejsze części. Ich liczba zależy od kąta nachylenia dachu (im większy kąt, tym więcej ich potrzeba), a także szacunkowych opadów śniegu (w zależności od strefy śniegowej, w której znajduje się budynek). Zwykle to 3-8,9 sztuk na metr kwadratowy.
Jeśli masz pytania co do więźby dachowej czy rodzaju dachówki ceramicznej, zgłoś się do punktu sprzedaży produktów marki swissporTON. Nasi fachowcy o budowie dachu wiedzą wszystko. Doradzą, wyjaśnią, pomogą znaleźć odpowiednie rozwiązanie.
