Aby porosty i mech na dachu nie były problemem, najlepiej zapobiegać ich wyrastaniu. Sprawdź 5 skutecznych sposobów, jak z nimi walczyć. Przede wszystkim warto mieć dachówkę z gładką powierzchnią!
Mchy oraz porosty pełnią bardzo ważne role w przyrodzie, m.in. wytwarzają tlen, pochłaniają dwutlenek węgla, tworzą glebę. Na dachach nie są pożądane, gdyż przyczyniają się do biokorozji pokryć, w tym dachówek ceramicznych i dachówek cementowych. Wyjątkiem są dachy zielone, na których celowo sieje się i sadzi rośliny. Sposobów na pozbycie się mchów i porostów jest kilka. Jednak najważniejsze są działania profilaktyczne.
Co to są mchy i porosty?
Aby skutecznie walczyć z mchami i porostami na dachówce, warto poznać podstawy ich biologii. To inne organizmy – mchy należy do królestwa roślin, a porosty – grzybów. Wbrew obiegowym opiniom nie mają korzeni, którymi rozsadzają pokrycia dachowe.
Mchy to rośliny dorastające na dachach zwykle do 1 cm wysokości. Nie wykształcają nie tylko korzeni, ale i liści oraz łodyg. Zamiast nich natura wyposażyła je w listki (mikrofile), łodyżki oraz chwytniki, dzięki którym potrafią przywierać bardzo mocno do powierzchni. Preferują miejsca wilgotne i od strony północnej. Na dachu zasiedlają głównie połacie od północy. Miejsca porośnięte mchem to także często zacienione zakamarki, np. za kominami, kominkami wentylacyjnymi czy nawet stopniami kominiarskimi. Jego rozwojowi sprzyja kwaśne środowisko.
Porosty zaś są zaliczane do grzybów, ale są one inne niż popularne prawdziwki czy maślaki. To organizmy, który powstały w wyniku zespolenia (symbiozy) z glonami lub bakteriami (sinicami). Dlatego gdy mówi się o glonach na dachu, dotyczy to właśnie porostów (glony są w ich wnętrzach). Porosty, podobnie jak mchy, nie mają korzeni. Preferują stanowiska ubogie, na których nie muszą konkurować z innymi organizmami – mogą one być zarówno zacienione, jak i nasłonecznione. Często zasiedlają dachówkę, wysokie drzewa, beton, kamienie, cegły, tynk. Niektóre porosty przypominają zielony czy szary nalot, a inne – zielony mech.
Zarówno mchy, jak i porosty potrafią przetrwać niesprzyjające warunki, np. suszę oraz wysoką i niską temperaturę. To organizmy praktycznie samożywne. Pozyskują składniki odżywcze z promieni słonecznych (w drodze fotosyntezy), ale też z wody oraz zanieczyszczeń znajdujących się w powietrzu. Uważane są za organizmy pionierskie, które jako pierwsze zasiedlają nowe terytoria. Dla nich dachy to atrakcyjny teren do wzrostu oraz rozmnażania, na którym nie muszą konkurować z innymi organizmami i nie są zjadane przez szkodniki, np. ślimaki. Porosty są też wskaźnikami czystego środowiska.
Choć nie mają korzeni, przywierają tak mocno do pokrycia dachowego, że trudno je usunąć. Wykorzystują do tego mikroskopijne szpary i pęknięcia, niszcząc przy okazji powłoki malarskie. Jeśli nie zostaną usunięte, po latach zamierają i stają się składnikiem podłoża, w którym rozwijają się rośliny wyposażone w korzenie, jak trawy czy brzozy. Przyczyniają się do biokorozji dachu, co może spowodować znaczne szkody i ma negatywny wpływ na wygląd budynku. Każdy właściciel domu powinien o tym pamiętać.
Ponadto mchy i porosty magazynują wodę opadową, w tym rosę i mgłę. Dzięki temu same sobie wytwarzają wilgotne środowisko. To nie sprzyja długiej żywotności dachu! Dach porośnięty mchem i porostami jest wilgotny prawie cały rok.
Co sprzyja wyrastaniu mchu i porostów na dachówce?
Nie na każdej dachówce pojawiają się mchy i porosty, nawet w przeciągu dziesiątek lat. Wpływ na to ma wiele czynników zarówno związanych z dachówką, jak i otoczeniem domu:
- Porowata struktura dachówek – im bardziej dachówki są chropowate, tym częściej występują na nich mchy i porosty. Brak struktury skutecznie zapobiega osadzaniu na połaci zarodników mchów oraz dispor porostów (przynosi je głównie wiatr). Zanim wykiełkują, opady najczęściej zmywają je z dachu. Nie wszystkie dachówki są tak samo gładkie. Bardziej porowate powierzchnie cechują egzemplarze stare, liczące ponad 100 lat. Gładkością wyróżniają się współczesne dachówki, produkowane z najlepszych materiałów i w nowoczesnych technologiach, takie jak marki swissporTON. Mają one uszlachetnione powłoki nowej generacji: dachówki ceramiczne – angobę, glazurę, glazurę ICON, a dachówki cementowe – Planar oraz Duratop NOVA;
- Północna wystawa dachu – od północy połacie są bardziej zacienione i dłużej utrzymuje się na nich duża wilgotność. Większy cień panuje też np. za kominami. Mech pojawia się w miejscach gdzie dociera najmniej promieni słonecznych. Porosty mogą wyrastać zarówno w miejscach zacienionych, jak i nasłonecznionych, w zależności od rodzaju dachu;
- Zwiększona wilgoć w powietrzu - sąsiedztwo rzeki, jeziora, stawu, morza czy obniżenie terenu sprzyjają większej wilgotności powietrza. Takie warunki są bardziej optymalne do wzrostu i rozmnażania mchów i porostów. Nawet jeśli panuje susza, nie zapadają w uśpienie, lecz nadal rosną i się rozmnażają. Zwiększona wilgoć w powietrzu jest dla nich wystarczająca do rozwoju;
- Mały kąt nachylenia dachu – jeśli kąt nachylenia połaci jest mały, opady mniej efektywnie spłukują z niej zanieczyszczenia (zwłaszcza jeśli dachówka nie jest gładka), w tym zarodniki mchów i diaspory porostów (łatwiej wtedy kiełkują);
- Sąsiedztwo lasów, łąk, pól – kolonizacja nowych terenów przez mchy i porosty to naturalne zjawisko. Zachodzi intensywniej w pobliżu drzew i terenów zielonych. W miastach częściej występują mchy, a regionach z mało skażonym środowiskiem zarówno mchy, jak i porosty.
Jak usunąć mech z dachówki? 5 skutecznych sposobów
Mech oraz porosty mogą wyrastać nie tylko na dachach krytych dachówką. Rodzaj pokrycia dachowego nie ma dla nich większego znaczenia. Problem dotyczy również innych materiałów dachowych, jak pokrycia bitumiczne, blachodachówki, blacha na rąbek stojący, kamień, trzcina oraz inne. Należy zwalczać mech i porosty kompleksowo, by uniknąć korozji biologicznej. Najlepiej zastosować środki zapobiegawcze. Mech i porosty negatywnie wpływają na estetykę budynku oraz trwałość dachu. Jeśli się pojawią, usunąć. Sposoby na porosty i mech na dachu są różne:
1. Gładka powierzchnia dachówek
Im gładsza jest powierzchnia dachówek ceramicznych lub dachówek betonowych, tym mniej sprzyjające są warunki do rozmnażania oraz rozwoju mchu i porostów. To podstawa, aby dach zachował nienaganny wygląd na wiele lat.
Modele marki swissporTON wyróżniają pod tym względem. Są wyjątkowo gładkie, dzięki zastosowaniu nowoczesnych technologii podczas ich produkcji. Dostępne są trzy powłoki dachówek ceramicznych oraz dwie dachówek cementowych w jakości premium, które tworzą rodzaj warstwy ochronnej:
- Dachówki ceramiczne – powłoki angoba (matowa), glazura (mniej błyszcząca), glazura ICON (bardziej błyszcząca). W glazurze oraz glazurze ICON znajduje się szkło (więcej w glazurze ICON). Powłoki są bardzo gładkie, co sprawia, że porastanie mchem i porostami przestaje być uciążliwe. Mają też właściwości hydrofobowe. Przykładowo, dachówki ceramiczne angobowane oraz z innymi powłokami ma model TITANIA. Dostępne są wersje miedziana angoba, w kolorze łupka angoba, antracytowa angoba, kasztanowa glazura, w kolorze łupka glazura, czarna glazura, brązowa glazura ICON;
- Dachówki cementowe – powłoki Planar (matowa) oraz Duratop NOVA (błyszcząca). Obie wygładzają powierzchnie dachówek i zwiększają ich hydrofobowość. Przykładowo, dachówka cementowa KIOTO ma wersje: czerwona Planar, grafitowa Planar, grafitowa Duratop NOVA, czarna Duratop NOVA.
Powłoki dachówek swissporTON mają także inne zadania, oprócz dbania, by na dachu nie wyrastał mech i porosty. Pozytywnie wpływają też na trwałość pokrycia oraz chronią przed płowieniem pod wpływem promieniowania UV (znajduje się w promieniach słońca). Poza tym z gładkich powierzchni łatwiej spływają, wraz z opadami, inne zanieczyszczenia, jak kurz, liście, pyłki roślin (szczególnie uciążliwe są pyłki brzozy, które wiosną pokrywają dachy żółtą warstwą). Dlatego ich popularna nazwa „powłoki samoczyszczące” jest bardzo trafna.
2. Regularne czyszczenie dachu
Na każdym dachu, bez względu na to jakim materiałem jest wykończony, osadzają się różne zanieczyszczenia, w tym zarodniki mchów i diaspory porostów. Jeśli pokrycie jest gładkie, zwykle spływają orynnowaniem wraz z wodą opadową. Trzeba to jednak kontrolować od czasu do czasu (najlepiej wiosną i jesienią, gdy wykonuje się przegląd dachu), gdyż zdarza się, że w rynnach powstają zatory. Bywa też, że zabrudzenia zbierają się w zakamarkach, np. koszach dachowych. Takie miejsca stają się wtedy siedliskiem mchów i porostów, w których się rozsiewają, zajmując coraz większe obszary dachu.
Regularne czyszczenie dachu to prosty sposób, by usunąć mech, porosty oraz inne zanieczyszczenia. Jeśli budynek nie jest wysoki, zanieczyszczenia, w tym resztki liści i gałęzi drzew, usuwa się za pomocą miękkiej szczotki do czyszczenia dachu oraz szczotki do czyszczenia rynien. Dzięki teleskopowym drążkom, sprzątanie można wykonać nawet bez wchodzenia na drabinę.
Podczas czyszczenia dachówki nie należy jej szorować ostrymi narzędziami, np. używać twardej szczotki czy szpachelki. To powoduje powstawanie rys. Nawet jeśli rysy są niewielkie, osadzają się w nich brud oraz zarodniki mchów i diaspory porostów (mylnie określane jako nasiona mchów i porostów). Poza tym podczas zabiegu rozrywa się porosty na wiele części. Część z nich zostanie zmieciona lub zmyta. Niestety, na dachu pozostają ich mikroskopijne fragmenty – z każdego wyrastają nowe egzemplarze, identyczne genetycznie jak te usunięte, które z czasem zajmują coraz większą powierzchnię.
3. Mycie dachu w celu usunięcia mchu i porostów
Czasem dachówka jest tak bardzo porośnięta mchem lub porostami, że czyszczenie szczotką nie wystarcza. Wtedy warto wziąć pod uwagę mycie dachu. Wykonuje się je przy pomocy myjek ciśnieniowych i szczotek do dachów. Pod ciśnieniem wody mech, porosty oraz inne zanieczyszczenia są skutecznie usuwane. Jednak użycie samej wody nie rozwiązuje problemu na dłużej. Na wyczyszczonej powierzchni dachu zostają bowiem mikroskopijne zarodniki grzybów oraz diaspory i fragmenty porostów, z których te organizmy znowu się odradzają. Już po kilku latach dach może wyglądać jak dawniej, czyli zazieleniały i nieestetyczny.
Aby skutecznie usnąć mech i porosty, niezbędne jest dodanie do wody specjalnego środka czyszczącego. Dzięki temu na wyczyszczonym dachu mech zacznie obumierać (podobnie porosty). Niestety, po latach znowu zwykle kolonizują dachówki, ale są one inne. Zarodniki mchów i diaspory porostów przynosi zwykle wiatr, np. z ogrodzenia, łąki, lasu czy… dachu budynku u sąsiada. Dlatego kolejny krok to wzięcie pod uwagę wygładzenie powierzchni dachówek, czyli impregnacja lub malowanie.
4. Impregnacja dachówek betonowych i ceramicznych
Zadaniem impregnacji dachu jest wygładzenie powierzchni dachówek, poprzez zamknięcie jej porów i mikropęknięć, a także nadanie im większych hydrofobowych właściwości. Po impregnacji dachówka mniej nasiąka, a nieczystości są z niej łatwiej zmywane przez deszcz. Budynek zyskuje większe walory estetyczne. Takie pokrycie staje się trudniejsze do zasiedlenia przez mchy i porosty.
Jeżeli dach ma zachować dotychczasowy kolor, należy wybrać impregnat bezbarwny. Impregnacja może też być okazją, by barwę dachu odświeżyć – wtedy wybiera się impregnat koloryzujący, który nada dachówce bardziej intensywną barwą, np. czerwoną. Impregnat nakłada się na wyczyszczony oraz umyty dach, czyli najpierw należy usunąć mech i porosty.
5. Malowanie dachówek betonowych i ceramicznych
Farba do dachówki ma podobne zadania jak impregnat. Dzięki niej odnowione, gładkie dachówki stają się mniej podatne na zasiedlanie przez mech i porosty, oraz wsiąkanie wilgoci. Poza tym są po malowaniu bardziej estetyczne i odporne na czynniki atmosferyczne. Zaletą farby jest możliwość zmiany koloru dachu lub tylko jego odświeżenia. Wybrać też można wykończenie: połysk, półpołysk lub mat.
Najlepiej usunąć mech i porosty przy pomocy myjki ciśnieniowej, a dopiero potem wykonać malowanie. Jeśli dachówka jest bardzo zniszczona, porowata i chłonna, przed malowaniem stosuje się grunt, blokujący wnikanie w nią wilgoci. Następnie nakłada się farbę, która wzmacnia podłoże i tworzy dekoracyjno-ochronną powłokę.
Czy zlecać usuwanie mchu i porostów specjalistycznej firmie?
To bardzo dobry pomysł! Lepiej zlecić usuwanie mchu i porostów specjalistycznej firmie, niż wykonywać tę pracę samodzielnie, nawet jeśli budynek jest niski. Czyszczenie, impregnacja czy malowanie dachu to prace na wysokości, co wiąże się z ryzykiem upadku. Konieczna jest asekuracja, znajomość zasad BHP, a także odpowiedni strój roboczy. Poza tym domowe metody usuwania mchów i porostów z pokrycia dachowego, np. ocet, nie zawsze są skuteczne. To bowiem różne organizmy, podatne na inne związki chemiczne.
Kluczowe znaczenie ma wiedza, jak stąpać po dachówkach, by ich nie uszkodzić. Doświadczenie jest również potrzebne przy obsłudze myjki ciśnieniowej. Podczas pracy nią trzeba zwracać uwagę na integralność połaci. Strumień nie powinien być ani pod zbyt niskim ciśnieniem, ani nadmiernie wysokim. Należy także ustawiać myjkę pod odpowiednim kątem tak, by woda nie dostała się pod połać (to może skutkować np. zawilgoceniem ocieplenia poddasza).
Nie mniej istotne jest odpowiednie dobranie preparatu, by skutecznie usunąć mech i porosty, a także przygotowanie odpowiedniego roztworu. Środek musi być tak dobrany, aby nie powodował przebarwień, np. na orynnowaniu, elewacji, stolarce, a jednocześnie był skuteczny. Preparaty biobójcze trzeba także dokładnie, równomiernie nanieść na cały dach, nie pomijając żadnych zakamarków.
Nie jest łatwo zdecydować, czy lepiej umyty dach zaimpregnować, czy pomalować. Należy wybrać preparaty dopasowane do stanu dachówki i oczekiwań estetycznych. Osobną kwestią jest decyzja co do ewentualnej zmiany koloru dachówki (czasem potrzebna jest konsultacja z architektem).
Na pewno warto stary dach kryty dachówką zmodernizować po usunięciu z niego mchu i porostów oraz renowacji. Przydać się mogą np. komunikacja dachowa (ułatwi poruszanie się po dachu) oraz ochrona przeciwśnieżna (będzie chroniła przed spadającymi hałdami śniegu). Zalecane jest też wykonanie nowych uszczelnień przy pomocy taśmy kominowej i taśmy kalenicowej, których kolor można dopasować do dachówki. Wszystkie te akcesoria dachowe są w ofercie swissporTON.
Twój dach potrzebuje modernizacji? A może marzysz o dachówce tak gładkiej, że ani mech, ani porosty nie mają na niej praktycznie żadnych szans? Skontaktuj się z nami! Doradzimy jak poprawić estetykę budynku, odpowiemy na pytania, pokażemy najnowocześniejsze rozwiązania.
